NE ARAMIŞTINIZ
TR
TR EN DE


Genel
Menşe Nedir, Şahadetnamesi Nedir?
19/07/2020

Menşe bir eşyanın ekonomik milliyetidir. Menşe kavramı: Eşyanın ithalatı esnasında gümrük vergilerinin hesaplanması, ticaret politikası önlemlerinin uygulanması (gözetim ve korunma önlemleri, miktar kısıtlamaları, anti-damping vergisi vb.) ve dış ticarete ilişkin istatistik tutulması bakımından önemlidir.

Menşe Kuralı Nedir?

Eşyanın menşeini tespit etmek amacıyla kullanılan spesifik hükümlerdir.

Menşe Kuralları iki ana başlık altında  incelenmektedir. 

  1. Tercihli Menşe Kuralları 

  2. Tercihli Olmayan Menşe Kuralları

Mevzuatımızda Tercihli Olmayan Menşe Düzenlemeleri Nelerdir?

Tercihli olmayan menşeye ilişkin düzenlemeler, (menşe tespiti, menşe kuralları, belgelendirme vb.) Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliğinde yer  almaktadır.  

Gümrük Kanunu’nun  17-21 inci maddelerinde, Gümrük Yönetmeliğinin ise 33-42 inci maddelerinde tercihli olmayan menşe ile ilgili düzenlemeler yer alır.

Tercihli Olmayan Menşe Kurallarının Gereğince Uygulanması Neden Önemlidir?

Tercihsiz menşe kuralları ticaret politikası  araçlarının gereğince ve etkin bir şekilde uygulanabilmesi ve menşe/trafik sapmasının önlenmesi açısından önem arz etmektedir.  

Gerek Türkiye’ye ithalatta gerekse Türkiye’den yapılan ihracatta anti damping vergisi, gözetim önlemi gibi ticaret politikası önlemlerinin uygulanması ve vergi hesaplaması ibraz edilen menşe şahadetnamelerine göre yapılmaktadır.

Eşyanın Tercihli Olmayan Menşei Hangi Durumlarda Kullanılır?

Gümrük Kanunu’nun 17. maddesi çerçevesinde eşyanın tercihli olmayan menşei aşağıda belirtilen durumlarda kullanılır.

  • a) Türkiye’nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı anlaşmalarda yer alan veya Türkiye tarafından tek taraflı olarak bazı ülkeler için tanınan tercihli tarife uygulamaları hariç olmak üzere Türk Gümrük Tarifesinin uygulanması,
  • b) Eşya ticaretine ilişkin tarife önlemleri dışında Bakanlar Kurulu Kararı ile oluşturulan önlemlerin uygulanması,
  • c) Menşe şahadetnamelerinin hazırlanması ve verilmesi.

Menşe şahadetnamesi nedir?

Gümrük Yönetmeliğinin 38 ila 42 nci maddelerine göre eşyanın tercihli olmayan menşeini gösteren belge, yönetmeliğin 7 no.lu ekinde yer alan menşe şahadetnamesidir. Ticaret ve/veya Sanayi Odalarınca düzenlenir. Gümrük İdaresince vize edilen bir belge değildir. 

Menşe Şahadetnamesinde Bulunması Gereken Bilgiler

Gümrük Yönetmeliğinin 40’ıncı maddesine göre menşe şahadetnamelerinde aşağıdaki bilgilerin bulunması zorunludur. 

  • a) Eşyayı gönderenin adı, soyadı,
  • b) Türkiye’deki alıcısının adı, soyadı,
  • c) Kapların marka, numara ve sayıları,
  • d) Eşyanın cinsi, nev’i, daralı ve net ağırlıkları ile kıymeti ve yollama şekli,
  • e) Şahadetnameyi veren makamın tasdik şerhi, (tarih, imza ile mührü veya kaşesi)
  • f) Menşe şahadetnamesi eşyanın o ülkede gördüğü değişiklik ve işlemlerden ötürü o ülke menşeli addedilerek verilmiş ise bu husustaki etraflı açıklamalar.

Tercihli Olmayan Menşe Kuralları Çerçevesinde Türk Menşeli Ürünler Nelerdir?

Kara suları dahil olmak üzere tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşya Türk menşelidir. Üretimde birden fazla ülke menşeli girdiler kullanıldıysa, Türkiye’de yeni bir ürün elde edilmiş olması veya esaslı bir işlem yapılmış olması halinde nihai ürün Türk menşeli olur. 

Tümüyle Elde Edilmiş Eşya Ne Demektir?

Tümüyle bir ülkede elde edilen eşya Gümrük Kanununun 18 inci maddesinde sayılmıştır. Bu çerçevede;

  • O ülkede çıkartılan madencilik ürünleri,

  • O ülkede toplanan bitkisel ürünler,

  • O ülkede doğan ve yetiştirilen canlı hayvanlar

  • O ülkede yetiştirilen canlı hayvanlardan elde

edilen ürünler ve benzeridir. O ülke menşeli sayılmaktadır.

Üretimi Birden Fazla Ülkede Gerçekleştirilen Eşyada Menşe Tespiti

Üretimi birden fazla ülkede gerçekleştirilen eşyada menşe tespiti Gümrük Kanunu’nun 19 ve Gümrük Yönetmeliğinin 34 ve 35 inci maddeleri çerçevesinde belirlenmektedir.  

Bu kapsamda eşya, tekstil ürünü veya tekstil ürünü dışında kalan ürünler olarak sınıflandırılmakta ve buna göre menşe tespiti yapılmaktadır.  

Menşe Kazandırmayan İşlem ve İşçilikler

Yönetmeliğin 34 üncü maddesine göre;

  •  a)Nakliye ve depolama sırasında ürünlerin iyi durumda muhafaza edilmesini sağlamak için yapılan havalandırma, yayma, kurutma vb işlemler,
  • b) Tozun giderilmesi, kalburlama, ayıklama, sınıflandırma, eşleştirme, yıkama, kesme gibi basit işlem veya işçilik,
  • c) Eşyanın ambalajında ve montajında değişiklik yapılması,
  • d) Eşya veya ambalajı üzerinde işaret, etiket ve diğer tanıtıcı işaretlerin konulması,
  • e) Parça halindeki ürünlerden birleştirmek suretiyle tam ürün oluşturacak şekilde basit montajların yapılması,
  • f) Yukarıda sayılan hususlardan iki veya daha fazlasının bir arada gerçekleşmesi menşe kazandırmaz.

Eşyanın üretildiği ülkeden doğrudan Türkiye’ye getirilmeyerek üçüncü bir ülke veya ülkeler yoluyla getirilmiş ve oralarda geçici depolama yerlerine ve antrepolara konmuş olsa dahi menşe ülkesi değişmez.  Eşyanın geldiği ülkeden maksat Türkiye’ye en son gönderildiği veya getiren araca yüklendiği ülkedir. Başka bir ülkede antrepoya konmaksızın sadece araç değiştirilerek eşyanın getirilmesi halinde eşyanın geldiği ülke değişmez.

Menşe Şahadetnamesi Aranılmayacak Eşya

Ticari mahiyette olmayan ve CIF kıymeti 430 Avro’yu geçmeyen eşya için menşe şahadetnamesi aranmaz.  Aynı gönderici tarafından Türkiye’deki bir alıcı adına gönderilen kap ve kolilerin hepsi bir bütün teşkil eder ve tamamın kıymeti birlikte dikkate alınır.

Menşe Şahadetnamelerinin İncelenmesi ve Sonradan Kontrolü

Gümrük idarelerine ibraz olunan menşe şahadetnamelerinde yer alan bilgilerin gerçeğe aykırı olduğu yönünde şüphe veya ihbar bulunması halinde, gümrük idaresince eşya, eşyanın orijinal ambalajı, markası ve patenti gibi hususlarda inceleme yapılır. İnceleme sonucunda şahadetnamenin sıhhati konusunda bir aykırılığın tespiti halinde duruma göre 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uygulanır.

Gümrük idaresince yapılan inceleme sonucunda şahadetnamenin gerçekliği veya eşyanın gerçek menşeine ilişkin bilgilerin doğruluğu hakkında yeterli bir kanaat elde olunamaz ve tereddüt devam eder ise, şahadetname bu kanaati uyandıran tüm bilgi ve belgeler ile birlikte sonradan kontrol talebiyle Müsteşarlığa gönderilir. Müsteşarlıkça ihracatçı ülke gümrük idaresi nezdinde yapılan incelemeler sonucunda elde olunacak bilgiler çerçevesinde, duruma göre yukarıda belirtilen şekilde işlem yapılması için keyfiyet ilgili gümrük idaresine bildirilir. 

Yürürlükteki İthalat Rejimi Kararında belirtilen ticaret politikası önlemleri çerçevesinde dampinge karşı vergi veya ek mali yükümlülüğe tabi olan eşya için yükümlülerce yazılı olarak talepte bulunulması halinde, tahsil edilmesi gereken vergi veya ek mali yükümlülük emanet hesabına alınmak veya teminata bağlanmak suretiyle eşya araştırma sonucu beklenmeden teslim edilebilir.

Tercihli Menşe Nedir?

Eşyanın Tercihli Menşei

Türkiye’nin bazı ülke veya ülke grupları ile yaptığı tercihli bir tarife uygulamasını gerektiren    anlaşmalarda yer alan tercihli tarife uygulamasından faydalanan eşya için söz konusu anlaşma ile Türkiye tarafından tek taraflı olarak bazı ülkeler, ülke grupları veya toprak parçaları için tanınan    tercihli tarife uygulamasından faydalanan eşya için Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenir.

Tercihli Menşeye İlişkin Düzenlemeler

Karşılıklı Taviz Verilmesi Esasına Dayananlar

  • Serbest Ticaret Anlaşmaları Kapsamında Ticaret 

  • Avrupa Birliği ile Tarım Ürünleri Ticareti 

  • Avrupa Birliği ile AKÇT Ürünleri Ticareti 

  • Tek Taraflı Taviz Verilmesi Esasına Dayananlar 

  • Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi    

Serbest Ticaret Anlaşması STA Nedir?  Free Trade Agreement FTA nedir?

Serbest Ticaret Anlaşmaları iki ülke arasındaki ticareti liberalleştirmeye yönelik bir dizi ticari hüküm ihtiva eden anlaşmalardır. Bu anlaşmaların amacı, iki tarafın birbirleri menşeli eşyaya tercihli tarife uygulaması suretiyle iki ülke arasındaki ticareti özendirmek ve arttırmaktır. 

Serbest Ticaret Anlaşması, gümrük vergileri ve tarife dışı engellerin kaldırılarak bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını sağlayan, ancak üçüncü ülkelere ortak bir tarife uygulama yükümlülüğünü içermeyen bir anlaşmadır.  STA’nın gümrük birliklerinden en önemli farkı üçüncü ülkelere ortak bir gümrük tarifesinin uygulanmamasıdır. Ayrıca Gümrük Birliği’nde serbest dolaşım ilkesi geçerlidir, STA da ise menşe kuralları uygulanır.

Serbest Ticaret Anlaşmalarının Yapısı

  • 1 No.lu Protokol: Türkiye’nin, anlaşma yapılan  ülkeye tanımış olduğu tercihli tarife
  • 2 No.lu Protokol: Anlaşma yapılan ülkenin, Türkiye’ye tanımış olduğu tercihli tarife
  • 3 No.lu Protokol: Menşeli Ürünler Kavramının   Tanımı ve İdari İşbirliği Metodları  

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Nedir?

Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi, Türkiye’nin Gelişme Yolundaki Ülkeler (GYÜ) ile En Az Gelişmiş Ülkelere (EAGÜ) tek taraflı olarak tanımış olduğu tavizli uygulamadır. Uygulama 1.1 2002 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Taviz Uygulanan ülkelerin listesi İthalat Rejim Kararı ekinde yayımlanmıştır.  Taviz uygulaması sınırlı sayıda eşya için söz konusudur. GYÜ ve EAGÜ’lerden yapılan tüm ithalat tavizli rejime konu değildir. İthalat Rejim Kararı ile belirlenen tavizli rejimden faydalanabilmek için ithalata konu eşyanın yukarıda belirtilen ülkelerden biri menşeli olduğunun ispatı zorunludur.   

GTS uygulaması tek taraflı taviz verilmesi esasına dayanmakta olup Türkiye’den bu ülkelere yapılacak ihracatta Form A belgesi düzenlenmesi söz konusu değildir.  

GTS kapsamı dışında ürün var mıdır?

İthalat Rejim Kararı çerçevesinde I sayılı liste kapsamındaki eşya Genelleştirilmiş Tercihler sisteminden yararlanamaz. Örneğin, sınır ticareti kapsamında da ithal edilen kivi, karpuz v.b. eşya için, İthalat Rejim Kararı çerçevesinde GTS kapsamında tercihli tarife uygulanmamaktadır.

GTS kapsamı sektörler İthalat Rejimi Kararının ek-4’ünde yer almakta ve GTS’den sağlanan tercihli tarifeler, İthalat Rejimi Kararı ek-3A’da yer alan listede belirtilen ilgili ülkeler itibariyle hariç tutulan sektörler için uygulanmamaktadır. 

GTS'de söz konusu olan "hariç sektör" uygulaması çerçevesinde, ilgili ülke GTS ülkeleri arasında yer alsa dahi ithal edilmek istenen eşya sektör itibariyle hariç tutulmuş ise GTS kapsamında ülke menşeli olduğu ispat edilse dahi  tercihli tarifeden yararlanılması mümkün olmayacaktır

Tercihli Rejimden Nasıl Faydalanılır?

  1. Eşyanın anlaşma kapsamında olması,

  2. Eşyanın anlaşma ile belirlenen kurallar çerçevesinde menşeli olması, 

  3. Eşyanın menşeli olduğunu gösteren geçerli bir menşe ispat belgesine sahip olması, 

  4. Eşyanın anlaşma yapılan ülkeden doğrudan nakledilmiş olması 

1. Eşya Anlaşma Kapsamında Mı?

Bir eşyanın anlaşma yapılmış olan bir ülkeden ithalatında tercihli rejimden faydalanabilmesi için ilk şart eşyanın anlaşma kapsamında olmasıdır. 

Anlaşmalar hemen hemen bütün ürünler için geçerlidir. Ancak bazı ürünler ilgili anlaşma kapsamında yer almayabilir veya eşyaya mevcut durumda taviz yoktur ancak daha sonra ülkeler arasında yapılacak müzakere sonucunda bu durum değişebilir.  

Bu çerçevede ürünün anlaşma kapsamında yer alıp almadığının ve tercihli rejime tabi olup olmadığının tespiti için ilgili anlaşmaya başvurulması gerekir. 

2. Eşya Menşeli Mı?

İhracata konu eşyanın anlaşma ile tanınan tercihli rejimden faydalanabilmesi için ikinci şart eşyanın anlaşma kuralları çerçevesinde Türk  menşeli olmasıdır.

İhracata konu eşyanın Türk menşeli olduğunun veya Türkiye’de menşeli olmayan girdiler kullanılarak yapılan üretim sonucunda Türk menşei kazandığının tespit edilebilmesi için anlaşmaların ekinde yer alan menşe protokolündeki menşe kazanma şartlarının incelenmesi gereklidir. 

Menşe kuralları ülkelerin karşılıklı ekonomik çıkarları gözetilerek belirlendiğinden anlaşmadan anlaşmaya farklılıklar gösterebilmektedir. 

3. Menşe İspat Belgesi Var Mı?

İhracata konu eşyanın anlaşma ile tanınan tercihli rejimden faydalanabilmesi için üçüncü şart geçerli bir menşe ispat belgesine sahip olmasıdır. Tercihli menşe kuralları çerçevesinde eşyanın menşe statüsünü gösteren ve geçerli bir menşe ispat belgesi olarak kabul edilen farklı belgeler bulunmaktadır. Kullanılan belgeler uygulanan anlaşmaya göre değişmektedir. 

EUR.1 / EUR-MED Dolaşım Sertifikası Nedir?

EUR.1 Dolaşım Sertifikası, sertifika muhteviyatı eşyanın anlaşma kuralları çerçevesinde menşeli olduğunu gösteren, ihracatçı tarafından doldurularakTicaret / Sanayi Odaları tarafından gerekli kontroller yapıldıktan sonra tasdik edilen ve gümrük idaresince vize edilmesini müteakip geçerli olan menşe ispat belgesidir.

EUR-MED Dolaşım Sertifikası ise aynı şekilde düzenlenen ancak sadece PAAMK çerçevesinde kullanılan belgedir. 

Fatura Beyanı Nedir?

Fatura beyanı, fatura muhteviyatı eşyanın anlaşma kurallarına göre menşeli olduğunun ihracatçı tarafından fatura, teslimat notu veya başka bir ticari belge üzerinde yazılı olarak beyanıdır. Fatura beyanı ihracatçı tarafından düzenlenir ve imzalanır, Ticaret Odası veya Gümrük İdaresi’nde herhangi bir onay prosedürüne tabi tutulmaz. 

Kıymeti 6000 Euro’nun altında olan eşya için tüm ihracatçılar tarafından, 6000 Euro’nun üzerinde olan eşya için sadece onaylanmış ihracatçılar tarafından düzenlenebilir.  

Form A Belgesi Nedir?

Form A Menşe Şahadetnamesi tek taraflı taviz verilmesi esasına dayanan Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminde kullanılan ve eşyanın faydalanan ülke menşeli olduğunu gösteren bir tür menşe ispat belgesidir. Türkiye faydalanan ülke konumunda olduğunda (ABD, Japonya, Avustralya, Rusya Federasyonu, Kanada ve Yeni Zellanda) ülkemize GTS rejimi uygulamaktadır.Ticaret ve/veya Sanayi Odalarınca vize edilir. Gümrük İdaresi’nde ayrıca vize edilmez.

Menşe kümülasyonu nedir?

Tercihli  ticaret anlaşmasına taraf olan bir ülke menşeli ürüne, serbest ticaret alanı içerisinde diğer taraf ülke veya ülkeler menşeli ürün olarak işlem yapılabildiği, dolayısıyla, taraf ülkelerin, diğer taraf ülkeler menşeli maddeleri, nihai ürünün imalatında, bu ürünün menşe statüsüne halel getirmeksizin kullanabildiği bir serbest ticaret alanı sistemidir. 

Ülkemizin taraf olduğu serbest ticaret alanları çerçevesinde, menşe kümülasyonu; taraf ülkenin, diğer taraf ülke veya ülkeler “menşeli maddeler” üzerinde sadece “yetersiz işçilik ve işlem”in ötesinde işlem yapmak suretiyle elde ettiği nihai ürünü, kendi ülkesi menşeli olarak diğer taraf ülke veya ülkelere tercihli rejim dahilinde ihraç etmesini sağlamaktadır.

Menşe kümülasyonu sisteminin kurulmasının bir amacı da, taraf ülkelerin birbirleri menşeli girdileri kullanmak suretiyle üretim gerçekleştirmeleri ve böylece tercihli ticaret alanına taraf ülkeler arasındaki ticaretin arttırılmasıdır. Serbest Ticaret anlaşmaları genelde nihai ürün ticareti üzerinde kurulmuş olma izlenimi verseler de, menşe kümülasyonu sayesinde taraflar üretimde kullanacaklar girdileri de taraf ülkelerden ithal edip sınırlamaya tabi olmadan girdi olarak kullanabildiklerinden menşe kümülasyonu ticareti arttırıcı etki yaratılmaktadır. 

Serbest Ticaret Anlaşmaları kapsamında kaç çeşit kümülasyon sistemi vardır?

Üç çeşit kümülasyon sistemi mevcuttur:

1. İkili menşe kümülasyonu (bilateral cumulation of origin)

2. Çapraz menşe kümülasyonu (diagonal cumulation of origin)

3. Tam kümülasyon (full cumulation / cumulation of working or processing)

İkili Kümülasyon Nedir?

İkili kümülasyon, aralarında serbest ticaret anlaşması bulunan iki ülkenin birbirleri menşeli girdileri üretimde serbestçe kullanabilmesi ve bu şekilde üretilen ürünün anlaşmaya taraf diğer ülkeye ihracatında tercihli ticarete konu olmasını imkan tanıyan sistemdir. 

Örneğin İsrail’e yönelik ihracatta İsrail menşeli girdiler kullanarak üretilen bir ürün, söz konusu İsrail menşeli girdilerin yetersiz işlem ve işçiliğin ötesinde bir işlemden geçmiş olmaları şartıyla Türk menşeli olur. 

Menşe kümülasyonu diğer taraf ülke menşeli girdileri üreticinin kendi ülkesi menşeli girdi olarak addetmesine izin vermektedir. Böylece taraf ülke menşeli girdiler kullanan üretici, bu girdileri kullanarak menşe kurallarının 3 üncü ülke menşeli girdilerin kullanımına dair kısıtlayıcı kurallara maruz kalmadan, kendi ülkesinde yetişmeyen/üretilmeyen girdileri taraf ülkeden temin ederek üretimini gerçekleştirilebilir ve nihai ürün anlaşma kapsamında menşeli sayılır.

Çapraz menşe kümülasyonu nedir?

Çok taraflı bir serbest ticaret alanına taraf olan veya aralarında ikili veya çok taraflı serbest ticaret anlaşmaları ağı bulunan ikiden fazla ülke arasındaki tercihli ticarette uygulanan bir menşe kümülasyonu sistemidir.

Çapraz menşe kümülasyonuyla, taraf ülkelerin üreticileri diğer taraf ülkeler menşeli girdileri, ürünlerinin imalatında kendi ülkeleri menşeli girdiler gibi kullanabilmekte ve söz konusu ürünlerine tercihli menşe statüsü verilmesinde diğer taraf ülkeler menşeli maddeleri de hesaba katmaktadırlar.

Çapraz menşe kümülasyonunda; kural olarak, diğer ortak ülkeler menşeli maddelerin sadece yetersiz işçilik veya işlemlerin ötesinde işlemden geçirilmeleri sonucunda elde edilen ürün; nihai işçilik veya işlemin yapıldığı ülke menşeli olarak diğer bir ortak ülkeye tercihli rejim dahilinde ihraç edilebilmektedir.

Tam kümülasyon nedir?

Tek bir serbest ticaret alanına taraf olan veya aralarında ikili serbest ticaret anlaşmaları ağı ile serbest ticaret alanı oluşturan iki veya daha fazla sayıda ülkenin birbirleriyle ticaretinde, bir eşyanın tercihli menşe statüsünün belirlenmesinde birden fazla taraf ülkede gerçekleştirilen işçilik ve işlemlerin bir arada değerlendirilmesine imkan tanıyan bir kümülasyon türüdür.

Bu itibarla, tam kümülasyon sisteminde, ticarete konu olacak ürünün, kümülasyon imkanından istifade edebilmesi için tercihli menşe statüsüne sahip olması gerekmemekte olup, söz konusu üründen elde edilen nihai ürünün menşe statüsünün belirlenmesinde, tam kümülasyon alanında gerçekleştirilen işçilik ve işlemler toplanır. Bu meyanda, nihai ürünün ihtiva ettiği menşeli olmayan ürünler üzerinde -birden çok ülkede- yapılan işlemlerin toplamı, yeterli işçilik veya işlem kuralını karşılıyor ise anılan ürün tercihli menşe kazanmaktadır. Tabiatiyle, taraf ülkeler arasında tam kümülasyonun uygulanabilmesi için;  söz konusu ülkelerin aralarında serbest ticaret anlaşmaları ağını tamamlamış olmaları, ticarete konu ürünün tercihli menşe statüsünün tespitinde aynı menşe kurallarının uygulanması ve bahse konu serbest ticaret alanlarının tam kümülasyonu sistemi öngörmesi gerekmektedir.


Web sitemizde veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez (cookie) konumlandırmaktayız. Çerezler ve yönetimi hakkındaki detaylı bilgi için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
Kabul