3. ÇEYREK BÜYÜME VERİSİ
Türkiye ekonomisi üçüncü çeyrekte geçen yıla göre yüzde 3,7 büyüdü. Önceki çeyreğe göre büyüme ise yüzde 1,1 oldu. Yılın ilk 9 ayında ekonomideki toplam büyüme yüzde 3,7’ye ulaştı.
OVP’de 2025 yıllık tahmin yüzde 3,3 iken ilk 3 çeyrekte bu hedef aşıldı. Normal bir konjonktürden geçiyor olsak, hedefi aşan büyüme memnuniyet verici bir gelişme olurdu. Ancak tüketimi yavaşlatarak enflasyonu aşağı çekmek istediğimiz bu dönemde gelen hızlı büyüme, enflasyonla mücadele açısından soru işaretlerinin belirmesine yol açıyor.
Üçüncü çeyrekte inşaat yüzde 13,9, finans ve sigorta faaliyetleri yüzde 10,8, bilgi ve iletişim faaliyetleri yüzde 10,1, sanayi sektörü yüzde 6,5, ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 6,3, mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri yüzde 4,4, gayrimenkul faaliyetleri yüzde 4,2, kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri yüzde 2,1 büyüdü. Tarım sektörü ise yüzde 12,7 daraldı. Tarımsal üretimin 2017’den bu yana en düşük seviyelere inmiş olması dikkat çekici bir gelişme.
Sanayi sektörlerindeki sıkıntılı süreç ile sanayi büyümesinin yüzde 6,5 olması birbirine tezat gibi görünse de aslında durum pek de öyle değil. Sanayideki sorun, üretimin azalması değil, karlılığın azalması hatta bazı firmaların reel olarak zarar etmesi.
Gerek iç talebe gerek ihracat dönük üretim devam ediyor. Sanayi üretim endeksindeki artış da bunu teyit ediyordu. Sorun sanayideki güvenin, geleceğe yönelik beklentilerin zayıflaması, istihdam maliyetlerinin yükselmiş olması, kimi sektörler için kur baskısının ekonomik faaliyeti zorlaştırması gibi nedenlerle karlılığın gerilemiş olması.
Yıllık bazda tüketim harcamaları yüzde 4,8, kamu harcamaları yüzde 0,8, yatırımlar ise yüzde 11,7 arttı. Mal ve hizmet ihracatı yüzde 0,7 azalırken ithalat yüzde 4,3 arttı. Böylece net ihracatın büyümeye katkısı bir kez daha negatif oldu.
Tüketim harcamalarının ilk çeyrekte yüzde 2,1 ikinci çeyrekte yüzde 4,4 ve son çeyrekte yüzde 4,8 büyümesi verilerde dikkat çeken hususlardan biri. Yine enflasyon açısından bakınca burada iki çarpıklık var. Birincisi tüketim büyümesinin son iki çeyrekte geçen yılın üzerinde olması. İkincisi, tüketimin çeyrekten çeyreğe de büyüme hızının artıyor olması. Orta Vadeli Program yıllık özel tüketim büyümesi için 2,4 puan hedeflemişken ilk üç çeyrekte yüzde 3,8’e ulaşıldı. Yıl sonunda muhtemelen yüzde 4 civarında bir özel tüketim büyümesi göreceğiz.
