GÜMRÜKTE RİSK YÖNETİMİ VE MUAYENE HATLARININ HUKUKİ DAYANAĞI

Gümrük işlemlerinin yürütülme prensipleri, beyanın doğruluğu ve denetim yetkisi 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile düzenlenir. Risk Yönetimi ve Muayene Hatlarının belirlenmesi için beyanlar, Gümrük Kanunu 59. Madde de belirtildiği üzere 4 yöntem ile yapılır;

- Yazılı Beyan

• Normal usulde kullanılan klasik yöntemdir.
• Gümrük beyannamesinin elektronik ortamda BİLGE sistemine tescili bu kapsamdadır.

- Bilgisayar Veri İşleme Tekniği ile Beyan (Elektronik Beyan)

• Fiilen günümüzde kullanılan elektronik beyan yöntemidir.
• Yazılı beyanın elektronik karşılığıdır ve esas yöntem haline gelmiştir.

- Sözlü Beyan

• Yolcu beraberindeki eşya, kişisel kullanım eşyası gibi düşük riskli/istisnai eşya için uygulanır.

- Herhangi Bir Tasarruf Yoluyla Beyan

• Beyan sahibinin eşya üzerinde yaptığı fiili işlemle beyan iradesini ortaya koyduğu durumlardır.
• Örneğin yolcunun yeşil hatta yönelmesi (hiçbir şey beyan etmiyorum anlamına gelir) gibi.

Gümrük Muayene Hatları; Gümrük Yönetmeliğinin 180. Maddesince belirlenir;

Gümrük Yönetmeliği ve BİLGE sistemine göre hat seçimini etkileyebilecek kriterler:

• Eşyanın cinsi ve GTİP numarası
• Menşe ülke
• Fatura değeri ve fiyat şüpheleri
• Daha önceki muayene sonuçları
• Firma ceza geçmişi ve risk profili
• Kaçakçılık riski taşıyan ürün grupları
• Belge uyumsuzluğu ihtimali
• Rastgele seçim mekanizmaları

Bu kriterler sistem tarafından otomatik değerlendirilir ve Gümrük İşlemleri 4 farklı hatta yapılır.

Özet olarak bakacak olursak;

• Kırmızı hat; Eşyanın muayenesi ile birlikte belge kontrolünün de yapıldığı hattır.

• Sarı hat; Muayeneye gerek görülmeksizin eşyaya ait beyanname ve eklerinin doğruluğunun ve birbiriyle uygunluğunun kontrol edildiği hattır.

• Mavi hat; Bakanlıkça belirlenen onaylanmış kişi statüsüne sahip kişilerin ihracatta yararlandığı, eşyanın çıkış işlemlerinin tamamlanmasından önce belge kontrolüne veya muayeneye tabi tutulmadığı hattır. Mavi hatta işlem gören ihracat beyannamelerine ilişkin beyanın kontrolü, eşyanın çıkış işlemlerinin tamamlanmasını müteakip Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslar dâhilinde gerçekleştirilir.

• Yeşil hat; Eşyanın belge kontrolüne veya muayeneye tabi tutulmadığı hattır.

Belirli şartları yerine getiren İthalat/İhracat firmaları Ticaret Bakanlığı tarafından güvenilir firma statüsüne getirilerek OKSB ve YYS belgesine sahip olabilirler. Bu firmaların gümrük işlemleri Mavi Hat ve Yerşil Hat üzerinden işlem görürler. Bu Statülere göre hak kazanılan kolaylıklar;

OKSB Firmaları için özetle Mavi Hat Avantajları

YYS firmaları için özetle Yeşil Hat Avantajları

Sonuç olarak; Risk yönetimi ve hat sistemi, ticaretin güvenli ve hızlı akışı için kritik öneme olduğunu belirtebiliriz.