DIŞ TİCARET VERİLERİNDE SAVAŞ ETKİSİ
ABD ve İsrail'in, İran'a karşı başlattığı saldırı ve akabinde bir savaşa dönüşen sürecin, dış ticaretimizi nasıl etkileyeceği bir süredir gündemde olan konular arasındaydı. İlk göstergeleri geçtiğimiz gün Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan veriler ile aldık.
Mart ayında ihracatımız %6,4 gerileyerek 21,9 milyar dolar oldu. Bu geçen yılın 1,5 milyar dolar altında bir düzeye işaret ediyor. Açıklamada geçen ayki ihracatımızda bayram tatili ve takvim nedeniyle 1,3 milyar dolar, İran Savaşı nedeniyle yaklaşık 800 milyon dolar gerileme olduğu ifade edildi.
Türkiye'nin, savaştan etkilenen ülkelere ihracatı 2025 yılında yaklaşık 34 milyar dolardı. Bu coğrafyadaki en büyük pazarımız 12,4 milyar dolar ile Irak. Onu, 9,3 milyar dolar ile BAE, 3,8 milyar dolar ile Suudi Arabistan, 3,1 milyar dolar ile İran takip ediyor. Mart ayı verileri savaş coğrafyasındaki ülkelere ihracatımızda %40'a yakın gerileme olduğunu gösteriyor. Bunun küçük bir kısmı bayram ve takvim etkisi kaynaklı. Ancak önemli bir kısmı savaşın talebin daralmasından geliyor. BAE’ye ihracatımızda %47, Irak'a ihracatımızda %30 düşüş görüyoruz.
Savaşın henüz ne zaman biteceğini tam olarak bilmesek de genel kanı çok uzun sürmeyeceği yönünde. Bununla birlikte savaşın sona ermesi, bu ülkelerdeki talebin çok kısa zamanda savaş öncesi seviyelerine geri döneceği anlamına gelmiyor. Dolayısıyla Nisan ayında bir ateşkes sağlansa bile, bölge ülkelerine ihracatımızda muhtemelen sonbahara kadar artış göremeyeceğiz.
İthalat tarafında Mart ayında %8,4 artış ile 33,2 milyar dolar seviyesine ulaşıldı. Geçen yılın aynı ayına göre 2,6 milyar dolar daha fazla ithalat gerçekleştirdik. İlginç olan şey, genel kanının aksine, enerji ithalatımızda %2,4 lük gerileme olması. Aslına bakılırsa bu pek de şaşırtıcı bir durum değil zira enerji ürünleri tedariki uzun vadeli sözleşmeler ile gerçekleştirilir. Dolayısı ile Orta-Doğu'daki gerginliğin petrol ve doğalgaz fiyatlarını arttırmasının Türkiye'nin enerji ithalatına olan etkilerini, Mart ayında değil kademeli olarak Nisan ve Mayıs aylarında göreceğiz.
Enerjinin yanında altın ve otomotiv ithalatında hafif gerileme yaşanan Mart ayında, diğer sektörlerin büyük kısmında ithalat artışı var. Elektriksiz makinelerde %13,7, elektrikli makinelerde %21,2, demir çelikte %14, bakırda %47, alüminyumda %51 oranında artışlar var. Bu artışların bir bölümü fiyat artışından bir bölüm iyiyse ithal ettiğimiz mal miktarındaki yükselişten geliyor.
Mart ayındaki dış ticaret açığımız 11,3 milyar dolara ulaştı. Bu oldukça yüksek bir düzey. Orta vadeli program 2026 sonumda ülkemizin cari açığının yaklaşık 22,6 milyar dolar olmasını öngörüyor. Fakat, savaşın doğrudan ve dolaylı etkilerinin, en iyimser senaryoda dahi cari denge üzerinde 10 milyar doları aşan bir yük oluşturmasını beklemeliyiz.
